Hersenspinsel

Hilko Koning

Wat hebben o.a. Roel Boomstra, Jan Groenendijk, Ron Heusdens, Johnny de Leeuw, Kevin Machtelinck, Wouter Sipma, Jos Stokkel, Kees Thijssen, Vadim Virny, Wiebe van der Wijk en Harm Wiersma met elkaar gemeen?

Domme vraag hoor ik u roepen maar ik doel op iets geheel anders. Ze zijn namelijk allen (e.e.) linkshandig! Bovengenoemde dammers bevinden zich volgens mij allemaal in de mondiale top 100. Natuurlijk onder dammers zijn er onnoemelijk veel meer linkshandigen en derhalve laat dit rijtje zich moeiteloos uitbreiden. Een wel heel willekeurig gekozen voorbeeld; de sympathieke Hijkenaar Siep Buurke. (Ettelijke decennia geleden in het toenmalige clubblad van “Houdt Stand” uit Hoogezand omschreef deze dammer zichzelf in zijn eigen stukjes als een sympathieke persoonlijkheid. Zelfspot die ik altijd heb kunnen waarderen).

Ongeveer tien procent van de bevolking is linkshandig. Al sinds jaar en dag en voor mij onduidelijke redenen vielen linkshandige dammers mij altijd op. Meende ik een relatie te zien tussen hun damtalent en linkshandigheid? Beter uitgedrukt vermoedde ik dat linkshandigheid onder dammers of andere denksporters meer voorkomt? Een interessant maar ook een correct vermoeden? Het overhaast trekken van conclusies moet in ieder geval ten sterkste ontraden worden. In het eerste tiental van Hijken DTC is 30% linkshandig! Twee linkshandigen strijden dit jaar om de wereldtitel dammen! Dit zijn weliswaar onomstotelijke, vaststaande feiten maar kunnen natuurlijk niet als een wetenschappelijke onderbouwing dienen. Wat te denken van een niet dammen gerelateerd voorbeeld; van de laatste vijf Amerikaanse presidenten is 80% linkshandig (uitgezonderd George W. Bush)! Wilt u daar conclusies aan verbinden? Daar is me dunkt geen basis voor.

Mocht ik onbewust hebben gemeend dat er onder denksporters verhoudingsgewijs meer linkshandigen voorkomen dan is er toch enige twijfel. Twijfel enigszins tot mijn teleurstelling, waarschijnlijk omdat ik met het idee zo lang rondgelopen heb. In ieder geval is grote voorzichtigheid op zijn plaats met uitspraken als linkshandigen hebben een beter ontwikkelde rechterhersenhelft waarin het ruimtelijk inzicht en onze creativiteit “zou” schuilen. Ik ben zo arrogant te menen dat ik op het internet heel goed in staat ben het kaf van het koren te scheiden maar een paar uur googelen met als zoekopdracht linkshandigheid en denksporters heeft mij finaal murw gebeukt. De functionele lateralisatie van ons brein is een feit en ook dat de lateralisatie van linkshandigen er soms anders uitziet. Laat u echter niet misleiden door het gewauwel van hele groepen charlatans over de functie van de hersenhelften en de daarmee gepaard gaande ongenuanceerde, niet onderbouwde en onbewezen uitspraken.

Psycholoog Cyril Burt (1937) over linkshandigen (Quote uit de “The Backward Child”).
“They squint, they stammer, they shuffle and shamble, they flounder around like seals out of water. Awkward in the house and clumsy in their games (cursivering van mij), they are fumblers and bunglers at whatever they do”. Nou ja zeg!

Niet dat ik het zie gebeuren maar ik zou het buitengewoon interessant vinden wanneer iemand zich geroepen voelt nauwkeurig vast te stellen hoeveel linkshandige dammers er aanwezig zijn in de ratinglijst, landelijk dan wel mondiaal. De te volgen wetenschappelijke procedure is eenvoudig. Uitsluitend linkshandigen worden geacht zich te melden en we hoeven ze alleen maar te tellen.

Post Scriptum

Ik zal wel tegen heel wat schenen aantrappen maar veel psychologen profileren zich tegenwoordig zonder ook maar met hun ogen te knipperen als hersendeskundige. Daartoe hebben ze een nieuw vakgebied in het leven geroepen. De neuropsychologie! Ik ben een groot voorstander van het populariseren van wetenschap maar ik voel mij niet prettig bij het gemak waarmee sommige psychologen in allerlei tv-uitzendingen de kijker het functioneren van de hersenen komen uitleggen. Men speelt gewoon leentjebuur en soms vertelt men gewoon onzin. Oude wijn in nieuwe neuropsychologische zakken. Bedoel ik dat alleen “echte” wetenschap zaligmakend is? Nee natuurlijk! Dick Swaab is een echte hersenonderzoeker maar slaat de plank volkomen mis met zijn boektitel “Wij zijn ons Brein”. Vandaag de dag zijn er gelukkig heel wat criticasters ondanks de moeilijkheid dat “Wij zijn ons Brein” géén wetenschappelijke maar een filosofische uitspraak is. Recentelijk Arie Bos in zijn boek “Mijn brein denkt niet, ik wel” (Baas in eigen brein zou ik ook een aardig titel hebben gevonden). In een vroeger stadium over Swaab psychiater Rudi van den Hoofdakker (Rutger Kopland) vlak voor zijn dood in zijn laatste interview (Vrij Nederland – juli 2012): “Hersenen maken gedrag mogelijk, ze produceren het niet. Het is zo verschrikkelijk simplistisch om te zeggen dat de opbouw van onze hersenen helemaal bepaalt hoe wij ons gedragen (…) en dan de arrogantie waarmee hij het personage van De Grote Hersendeskundige speelt (…) Het feit dat zo’n boek een bestseller wordt is bedenkelijk. Het scheept de mensen op met een veel te beperkt beeld van hoe mensen in elkaar zitten. Simpelheid is verlossend”. In de film “Awakenings” (1990) zegt een naar lucht happende patiënt (Robert de Niro) tijdens verschrikkelijke, mensonterende tics tegen zijn behandelaar (Robin Williams) “This is not me”. Ik heb dat altijd een mooie uitspraak gevonden.

4 Responses to Hersenspinsel

  1. Hilko Koning says:

    Volkskrant 02-12-2020

    EVA POSTHUMA DE BOER

    In 1986 scoorde Maradona met zijn linkerhand. Het doelpunt werd zo beroemd dat het een naam kreeg: La Mano dos Dios, oftewel de hand van God. De linker, aldus. Bij de meeste diersoorten is de verdeling tussen links en rechts gelijk, bij mensen is maar 10 procent linkshandig. Net als Maradona behoor ik tot dat selecte groepje. Dat linkshandig erfelijk is, lijdt geen twijfel; hoe het precies ontstaat weet niemand. Wel zijn er meerdere op z’n minst opmerkelijke feiten over linkshandigheid.

    Linkshandigen blijken in veel opzichten het onderspit te delven. Zo worden vrijwel alle elektronische apparaten, sportattributen, gadgets, sloten, kookgerei en pennen ontworpen voor rechtshandigen. Congresstoelen hebben het schrijftafeltje altijd aan de rechterkant. Bij naaimachines zit de bediening rechts. De vlakke zijde van hockeysticks zit links, wat de stick rechtshandig maakt.

    Op de meeste kaartspellen zijn de cijfers alleen linksboven en rechtsonder gedrukt, waardoor ze niet leesbaar zijn als je ze met links in de hand houdt. Schrijvende linkerhanden vegen altijd door hun eigen inkt, tenzij ze, zoals de mijne, van onder naar boven schrijven, of in het Arabisch of Hebreeuws, dus van rechts naar links.

    Er bestaat een winkel voor linkshandigen, maar aan mij bleken de snoeischaar noch de sauslepel, noch de blikopener besteed. Ik heb dan niet met de zweep gekregen zoals mijn oma, toch heb ik me aan de rechtshandige maatschappij geconfirmeerd en mezelf aangeleerd met rechts te knippen en te muizen, en blikken kikkererwten rechtsdraaiend te openen.

    Dat linkshandigen creatiever zijn, is wetenschappelijk aangetoond. Veel linkshandigen zijn dan ook werkzaam in de kunst, sport en informatietechnologie. Grappig doch schrijnend gevolg: linkshandigen verdienen gemiddeld 10 procent minder dan rechtshandigen. Ook is bewezen dat ze banger zijn en sneller boos, en vaker aan psychosen en schizofrenie lijden. Schrale troost: ze hebben minder last van artritis en maagzweren. Laatste weetje: er is lang gedacht dat linkshandigen sterker neigden tot alcoholisme, maar dat blijkt onjuist. Wel drinken ze vaker alcohol dan rechtshandigen.

    Al met al kunnen we stellen dat het leven voor linkshandigen niet altijd over rozen gaat. Toch heb ik me er een beetje bijzonder door gevoeld. Tot dat groepje van 10 procent linkshandigen behoren namelijk nogal wat grootheden: Alexander en Karel de Grote, Julius Caesar, Napoleon, Jeanne d’Arc, Gandhi, Fidel Castro, Da Vinci, Michelangelo, Rembrandt, Vincent van Gogh, Picasso, Rafaël, Mozart, Bach, Beethoven, Rachmaninov, Ravel, Albrecht Dürer, M.C. Escher, Johan Cruijff, John McEnroe, Rafael Nadal, Monica Seles, Lionel Messi, Arjen Robben, Hoover, Truman, Lincoln, Ford, Reagan, Bush, Clinton, Obama, Rockefeller, Oprah Winfrey, Kurt Cobain, Jimi Hendrix, Paul McCartney, Ringo Starr, George Michael, Cole Porter, Paul Simon, Phil Collins, Mark Knopfler, Charlie Chaplin, Peter Fonda, Greta Garbo, Pierre Bokma, Jerry Seinfeld, David Letterman, Jay Leno, Lenny Bruce, James Baldwin, Lewis Carroll, Jean Genet, Bart Simpson en zijn moeder Marge, en dus ons aller Diego Armando Maradona. God hebbe zijn linkshandige hand, been en ziel.
    Eva Posthuma de Boer (1971) is schrijver (van onder meer de roman En het wonder ben jij, 2018); Eddy Posthuma de Boer (1931) is fotograaf en werkte voor Het Parool, de Volkskrant, Time-Life en Avenue. Samen kiezen ze elke twee weken een foto uit Eddy’s archief.

  2. Hilko Koning says:

    интересный
    Wouter dank!
    Pek van Andel kreeg ooit 8 copulerende stellen een MRI in (niet allemaal tegelijk natuurlijk- BMJ 1999;319). “Love between the magnets” zogezegd waarvoor hij in 2000 een Ig Nobelprijs ontving. Een aantal rechts- en linkshandige dammers in een fMRI (op zoek naar laterale verschillen tijdens het oplossen van een combinatie of iets dergelijk) lijkt mij wat minder bewerkelijk. Oproep: Dames en heren neurowetenschappers voel u aangesproken; “When you run into something interesting, drop everything else and study it! (B.F. Skinner Am. Psychol. 1956, 11, p.221). Pek van Andel zei ooit “A scientist is looking for a needle in a haystack, but comes home with the farmer’s daughter.”

  3. Wouter Sipma says:

    Beste Hilko, ik heb je stuk met interesse gelezen! Het is een boeiend thema en een mooie aanleiding voor wetenschappelijk onderzoek. Dat linkshandigheid dammers door meer mensen is opgemerkt, blijkt uit de publicatie ‘Igrajte levoj roekoj!’ (speel met de linkerhand!) van Alexander Getmanski op de site van Ivan Trofimov (www.64-100.com); de moeite waard om met Google Translate te vertalen en door te nemen.

  4. Siep Buurke says:

    Hilko thx.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.